عبد الحي الكتاني ( مترجم : عليرضا ذكاوتى قراگزلو )

6

نظام الحكومة النبوة المسمى التراتيب الادارية ( نظام ادارى مسلمانان در صدر اسلام ) ( فارسي )

از زمان شروع نهضت تأليف در باب حكومت اسلامى تا انقلاب اسلامى ايران ، « اخوانى » ها و بسيارى ديگر در مصر و حتى عراق و پاكستان ، به خصوص مودودى ، كتابهاى بسيارى در اين باب نوشتند . بيشتر اين كتابها همنام نظام الحكم فى الاسلام يا عناوينى شبيه به آن داشت كه مىتوان فهرستى طويل از آنها به دست داد . دامنه اين بحث به جامعهء شيعيان نيز كشيده شده و نويسندگان شيعه آثارى از اين دست در ايران و لبنان منتشر كردند ؛ از آن جمله است كتاب محمد مهدى شمس الدين در لبنان كه درباره نظام ادارى اسلام بود و كتاب حكومت در اسلام از حيدر على قلمداران كه در قم ، در سال 1344 ش نگاشته شد . همان سال يحيى نورى هم كتابى با نام سيستم حكومت اسلامى نوشت . ده سال پيش از آن نيز صادق تقوى كتابى با نام مواد اساسى حكومت در اسلام نوشته بود . اين كتابها همه غير از كتابهاى افرادى چون مودودى بود كه به فارسى هم ترجمه شده بود . در اين ميان ، امام خمينى ( ره ) رهبر انقلاب اسلامى ايران ، انديشه حكومت اسلامى را به گونهء نوينى مطرح كرد . اين شكل نوين ، طرح مباحث حكومتى در قالب نظريه ولايت فقيه بود كه ريشه در فقه شيعه داشت . مهم‌ترين اثرى كه پيش از انقلاب نوشته شد ، كتاب حكومت اسلامى امام خمينى بود . در همان دوران ، جلال الدين فارسى نيز در اين زمينه تلاشهايى داشت و كتاب انقلاب تكاملى اسلام او گرچه در قالب يك كتاب در باب حكومت اسلامى نبود ، اما همان انديشه بر آن حاكم بود . شكل‌گيرى جمهورى اسلامى در پاكستان و سپس در ايران نشان داد كه اين انديشه يعنى انديشه حكومت اسلامى در حال تقويت است . شگفت آنكه در كشورهاى عربى كه خود را بانى اصلى اسلام مىدانند تاكنون اين تعبير در نظام سياسى آن كشورها به هيچ روى به كار نرفته است . علت آن هم بافت عشايرى و قبيله‌اى اين كشورهاست كه با نظام سلطنتى بيشتر دمساز است ؛ اما به هر روى ، تلاش براى اجراى احكام اسلامى در بيشتر آنها وجود داشته و دارد . به هر روى ، كتابهاى مربوط به حكومت اسلامى ، يا به معناى دقيق‌تر ، آثارى كه در صدد اجرايى نشان دادن احكام اسلامى در دنياى امروز نوشته مىشد به سرعت رو به فزونى نهاد و در دو دهه اخير ده‌ها ، و بلكه صدها كتاب و پايان‌نامه درباره اين موضوع و ريز موضوعات آن در اقتصاد و بيعت و انتخابات و . . . نوشته شد . اين توضيحات براى شرح زمينه كار عبد الحى كتّانى ، يعنى كتاب التراتيب الاداريه است و